10 najczęstszych błędów w tłumaczeniach – jak ich uniknąć?

Data wpisu: 02.09.2025

W dzisiejszym globalnym świecie, gdzie komunikacja transgraniczna jest na porządku dziennym, przekład odgrywa kluczową rolę. Niezależnie od tego, czy chodzi o tłumaczenie dokumentów prawnych, tłumaczenia techniczne, czy zwykłą korespondencję, jakość przekładu ma ogromne znaczenie. Niestety, proces tłumaczenia obarczony jest wieloma pułapkami, a nawet doświadczeni tłumacze mogą popełniać pomyłki. Zrozumienie najczęstszych błędów pozwala ich unikać i dążyć do dokładnego i skutecznego przekazu w języku docelowym.

Oto dziesięć najczęstszych błędów w tłumaczeniach i sposoby na ich eliminację.

1. Dosłowne tłumaczenie i pułapka „fałszywych przyjaciół”

Jednym z najbardziej zdradliwych błędów tłumaczeniowych jest dosłowne przenoszenie słów i zwrotów z jednego języka do drugiego. Każdy język ma swoją unikalną strukturę i niuanse. Często spotykamy się z tzw. „fałszywymi przyjaciółmi” – słowami, które brzmią podobnie w dwóch językach, ale mają zupełnie inne znaczenie.
Przykłady. Angielskie „sensible” to „rozsądny”, a nie „wrażliwy”, “sympathy” to to “współczucie”, a nie “sympatia” czy “fabric” to “tkanina”, a nie “fabryka”.

Taki błąd językowy może prowadzić do poważnych nieporozumień.

Jak unikać? Zawsze należy weryfikować znaczenie w kontekście i korzystać z wiarygodnych słowników dwujęzycznych, pamiętając, że podobieństwo fonetyczne nie zawsze oznacza tożsamość semantyczną.

2. Błędne przekłady idiomów i wyrażeń kulturowych

Idiomy to perły danej kultury i języka obcego, których znaczenie nie wynika z sumy poszczególnych słów. Próba dosłownego przetłumaczenia idiomu niemal zawsze skończy się niepowodzeniem i wprowadzi odbiorcę w błąd.
Jak unikać? Konieczna jest znajomość odpowiedników idiomatycznych w języku docelowym lub, w przypadku ich braku, umiejętne sparafrazowanie, które odda sens, a nie formę.

Typowe polskie idiomy (bez bezpośredniego odpowiednika w angielskim)

• mieć muchy w nosie – być w złym humorze bez wyraźnego powodu
• wyjść jak Zabłocki na mydle – źle wyjść na interesie
• robić kogoś w konia – oszukiwać kogoś
• rzucać grochem o ścianę – mówić coś bez skutku
• mieć serce na dłoni – być bardzo życzliwym, otwartym

Typowe angielskie idiomy (trudne do przetłumaczenia dosłownie)

• to spill the beans – wygadać sekret
• to kick the bucket – umrzeć
• once in a blue moon – bardzo rzadko
• the ball is in your court – teraz twoja kolej na działanie
• to hit the sack – iść spać

 

3. Niezgodność gramatyczna i składniowa

Każdy język ma swoje zasady gramatyczne i składniowe. To, co brzmi poprawnie w oryginalnym tekście, może być niezgrabne lub wręcz nieprawidłowe w tłumaczeniu. Przykłady obejmują różnice w szyku zdania, stosowaniu stron czynnej i biernej czy zaimków.

• Jak unikać? Kluczowa jest gruntowna znajomość gramatyki obu języków oraz regularne doskonalenie warsztatu, co zapewni poprawność tekstu.

4. Brak uwzględnienia kontekstu i niuansów kulturowych

Błędna interpretacja kontekstu jest jednym z najczęstszych błędów, który wynika z błędów w rozumieniu kulturowym. Znaczenie wielu słów i zwrotów zależy od sytuacji, grupy docelowej czy norm społecznych. Brak tej wrażliwości może sprawić, że tłumaczenie tekstów straci swój pierwotny ton, stanie się niezręczne lub obraźliwe.

• Jak unikać? Poza znajomością języka, tłumacz powinien poszerzać wiedzę o kulturze i zwyczajach kraju języka obcego, a także zawsze uwzględniać przeznaczenie tekstu.

5. Brak spójności terminologicznej

W tłumaczeniach technicznych, tłumaczeniach prawniczych czy dokumentach prawnych spójność terminologiczna jest absolutnie kluczowa. Użycie różnych synonimów dla tego samego terminu w obrębie jednego dokumentu to błąd w tłumaczeniu, który może prowadzić do poważnych konsekwencji, dezinformacji i nieścisłości.

• Jak unikać? Należy tworzyć i konsekwentnie używać glosariuszy oraz baz terminologicznych. Wspierają w tym narzędzia CAT (Computer-Assisted Translation).

6. Brak kompetencji merytorycznych tłumacza

Brak kompetencji w specjalistycznej dziedzinie to najczęstszy powód, dla którego jakość przekładu spada. Nawet doskonała znajomość języka angielskiego czy języka niemieckiego nie zastąpi wiedzy z zakresu inżynierii, medycyny czy prawa. Zlecenie przekładu doświadczonym tłumaczom nie zawsze wystarczy, jeśli nie posiadają oni odpowiedniego zaplecza merytorycznego.

• Jak unikać? Tłumaczenia specjalistyczne należy powierzać tłumaczom, którzy posiadają nie tylko biegłość językową, ale także dogłębną wiedzę i doświadczenie w danej branży.

7. Nadmierne poleganie na tłumaczeniu maszynowym (MT)

W erze zaawansowanych technologii tłumaczenie maszynowe stało się powszechne. Choć systemy takie jak DeepL czy Google Translate są coraz lepsze, wciąż nie są w stanie oddać pełnego kontekstu, niuansów kulturowych, emocji czy intencji oryginalnego tekstu. Używanie MT bez ludzkiej weryfikacji to pomyłka, która często prowadzi do poważnych konsekwencji.

• Jak unikać? Narzędzia do tłumaczenia maszynowego powinny być traktowane jako wsparcie, a nie zastępstwo dla tłumacza. Niezbędna jest zawsze postedycja (MTPE) wykonana przez człowieka, gwarantująca dokładny i precyzyjny przekład.

8. Niewystarczająca weryfikacja przez native speakerów

Nawet najlepszy tłumacz, jeśli nie jest native speakerem języka docelowego, może przeoczyć drobne niuanse stylistyczne, kolokwializmy czy po prostu sprawić, że tekst nie będzie brzmiał w pełni naturalnie. To jeden z najczęstszych błędów, który obniża odbiór profesjonalizmu.

• Jak unikać? Zawsze warto zlecić finalną korektę tekstu native speakerom języka docelowego, aby upewnić się, że jest on w 100% poprawny i naturalny.

9. Brak centralnego zarządzania i spójności projektów

W przypadku dużych projektów lub długoterminowej współpracy z wieloma tłumaczami lub biurami usług tłumaczeniowych, brak scentralizowanego zarządzania może prowadzić do poważnych konsekwencji w postaci braku spójności stylistycznej i terminologicznej. Każdy tłumacz może mieć nieco inny styl i preferowaną terminologię.

• Jak unikać? Warto współpracować z jednym zaufanym dostawcą usług tłumaczeniowych, który wykorzystuje pamięci tłumaczeniowe (TM) i dba o spójność na przestrzeni czasu.

10. Pomijanie adaptacji do specyfiki języka docelowego (rozszerzenie tekstu, styl)

Podczas tłumaczenia tekstów, zwłaszcza w materiałach marketingowych, instrukcjach czy interfejsach, należy pamiętać o zjawisku ekspansji tekstu. Niektóre języki wymagają więcej miejsca niż inne (np. przekład z języka angielskiego na polski często prowadzi do wydłużenia tekstu). Pominięcie tego aspektu może skutkować nieestetycznym układem lub ucięciem fragmentów. Dodatkowo, styl i konwencje pisarskie różnią się.

• Jak unikać? Projektując materiały, należy zawsze uwzględniać potencjalne rozszerzenie tekstu. Należy również dostosować styl do oczekiwań języka docelowego, co zapewni skuteczne tłumaczenie.

Klucz do dokładnego i skutecznego tłumaczenia

Dążenie do wolnych od błędów tłumaczeń wymaga staranności, ciągłej nauki języka i ścisłej współpracy. Pamiętając o tych najczęstszych błędach, możemy podnieść jakość przekładu na wyższy poziom, zapewniając precyzyjny i dokładny przekaz w każdej sytuacji.

Typ błędu	Opis	Konsekwencje
Fałszywi przyjaciele	Słowa brzmiące podobnie, lecz o innym znaczeniu	Błędna interpretacja, kompromitacja
Błędne idiomy	Dosłowne tłumaczenie wyrażeń idiomatycznych	Brak zrozumienia, niezręczność
Niezgodność gramatyczna	Nieprawidłowe użycie struktur gramatycznych w języku docelowym	Tekst brzmi nienaturalnie, jest niezrozumiały
Ignorowanie kontekstu	Brak zrozumienia niuansów kulturowych lub sytuacyjnych	Zniekształcenie znaczenia, obraźliwe konotacje
Brak spójności terminologicznej	Niekonsekwentne używanie terminów specjalistycznych	Dezinformacja, problemy z użytkowaniem produktów
Brak kompetencji merytorycznych	Tłumacz nie zna dziedziny, której dotyczy tekst	Błędy merytoryczne, potencjalne szkody
Nadmierne MT	Zbyt duże poleganie na tłumaczeniu maszynowym bez korekty	Utrata precyzji, nienaturalny język
Brak weryfikacji native’a	Brak sprawdzenia przez rodzimego użytkownika języka docelowego	Nienaturalny styl, drobne błędy językowe
Brak zarządzania projektem	Niespójne tłumaczenia w ramach jednego projektu	Brak spójności stylistycznej i terminologicznej
Brak adaptacji (rozszerzenie)	Nieoszacowanie zmian w długości tekstu i stylu	Problemy z formatowaniem, utrata jakości graficznej